El Pobaleko Burdinola
Barrio de El Pobal s/n, Muskiz
629 271 516
Kontsulta itzazu El Pobaleko Burdinolako jarduerak eta erakusketak.
EL
POBALEKO BURDINOLA
Pobal monumentu-multzoak 500 urteko historia du, eta Bizkaiko iraganeko jarduera garrantzitsuenetako bi erakusten ditu: siderurgia eta errotaritza hidraulikoa. Denboran zehar bidaiatzeko, lanbide zaharrak birsortzeko eta Barbadun ibaiaren ondoan dagoen ingurune naturalaz gozatzeko leku ezin hobea, ederra bezain ustekabekoa.
Urteko larunbat guztietan eta ekitaldi berezietan, gure ondareko harribitxi hau – jatorrizko makineria gorde duen burdinola bakarra da – burdinaren industriaren agertoki bizia bihurtzen da. Burdinola erakusteko unea da, uraren, suaren eta airearen indarra konbinatzen direnean, burdinola eta errotaren bisita gidatua osatzeko eta ikuskizun didaktiko bezain erakargarri hau sortzeko.
Urte osoa
BISITA GIDATUAK
El Pobaleko Burdinolan bisita guztiak gidatuak dira. Horrela, gaur egun desagertuta dauden prozesu eta teknologiak ulertzea errazten zaio publikoari. Helburu horrekin berarekin, bisitariek egunero goza dezakete errotaren instalazioak eta burdinolaren zati bat martxan jartzeaz.
Orduoro emanaldi gidatuak eskaintzen dira euskaraz, gaztelaniaz eta ingelesez, ordubete inguru irauten dutenak.
Urte osoa
BURDINGINTZA ERAKUSTALDIA
Burdinolako erakusketa zentzumen-esperientzia liluragarria eskaintzen duen baliabide didaktikoa da. Uraren soinuek, gabiaren kolpeak burdina beroaren gainean, suaren krepitatzeak eta ingudearen gaineko mailukatzeak bisita aberasten dute, publiko guztiarentzat erakargarriagoa bihurtuz.
Larunbatero eta egun seinalatuetan erakustaldi osoak egiten dira, gabiaren funtzionamenduarekin hasi eta sutegian forja-erakusketa tradizional batekin amaituz.
Astegunetan eta erreserbadun taldeentzat, goizeko bisitetan errementariaren lanaren erakustaldi labur bat egiten da sutegian.
Ohiko ordutegitik kanpo egiten den Erakustaldia «nahieran» programak jarraipena izango du, talde kontzertatuentzat eta tarifa bereziak dituztenentzat.
Gaztelua & Mailua Muñatones eta El Pobalera bisita bateratua egiteko plana da, olagizonaren erakustaldia barne. Aste Santuan eta jai-zubi guztietan programatzen da urtean zehar.
Urte osoa
ONDARE-IBILBIDEAK
Irteera hauen helburua burdinaren eta errota-industriaren ondarea «El Pobaletik haratago» erakustea da. Inguruneko burdingintza hidraulikoaren aztarna esanguratsuenak ezagutaraztea, baita burdinaren kulturaren beste lekukotasun batzuk ere, zentzurik zabalenean; makina tradizional horien aurrekoak eta ondorengoak, hasi mendiko burdinoletako oinarrizko labeetatik eta labe garaietaraino, eta lurraldean dauden artearen, arkitekturaren eta burdinaren ingeniaritzaren erakusgarri ugarietatik igaroz.
OTXANDIO, VULCANOREN SUTEGIA
Beste irteera bat «Burdina Bizkaian. Funtzionaltasuna eta edertasuna «. 2020an Galdakaoko Andra Mari eliza enblematikora egindako bisitarekin hasi genuen programa arrakastatsu honi jarraipena ematen zaio. Aurrekoetan bezala, Jesús Muñiz historialariak gidatuko du bisita.
Lehenik, Arkeologia Museoan burdinazko zumitz batzuen zaharberritze-prozesua erakutsiko digute. Burdinok burdingintza tradizioagatik ezaguna den Otxandiotik datoz, hiribildu honetako sutegi ugarietako batetik.
Ondoren, Otxandiora joango gara, eta, han, arte bihurtutako burdinaren bitxiak ikusiko ditugu, monumentu nagusietako batzuk apaintzen dituztenak. Amaitzeko, hamaiketako bat hartuko dugu.
MEATZETIK ITSASORA. LAU IBILBIDE BARBADUN MONUMENTALEAN BARRENA
Irteera hauei esker Barbadun ibaiaren ibilbideari jarraituz, Artzentalesetik Pobeñan itsasoratzen den arte, burdinaren ibilbidea birsortu ahal izango da, meategietako erauzketatik hasi eta ontziratze-portuetan zehar garraiatu eta merkaturatu arte, burdinoletan eraldatuz. Eta ibilbideok denbora-tarte zabala hartuko dute, Erdi Arotik hasi eta XX. mende oso aurreratura arte.
Ibilbideak honako hauek izango dira:
- Ibilbide zirkularra Pobaletik La Olla eta Valdibian burdinola eta errotetara, eta itzulera Galdamesko Bide Berdetik.
- Muñatonestik San Juan eta San Julianera, Barbadungo ontziolak eta portuak. San Juliango eliza nagusiaren barrualdea bisitatuz.
- Artzentaleseko Burdinmendi Bide Berdetik, Santeliceseko burdinolan geldialdia eginda, Olabarrietako fanderia berezia izango da helmuga.
- Kobaronetik Pobeñako herrigunera arteko meategia (labeak, garraioa, kargategiak eta ermita).
SESTAOKO LABE GARAIA BISITATZEA
2026ko uztailean 30 urte beteko dira AHVren Mª Angeles labe garaiaren, jardunean zegoen azkena, itzalaldia gertatu zela. Mugarri bat Bizkaiko burdingintzaren historian, El Pobalen ospatuko dena.
El Pobalek ordezkatzen duen siderurgia-tradizioa Bizkaiko Industria Iraultzarekin lotu nahi dugu. Bizkaiko Labe Garaiak izan ziren itsasadarraren koloso handiaren lekuko. Izan ere, enpresak berak El Pobali eskaini zion 1974ko egutegia, ehun urteko burdinola horrekin zuen zorra aitortuz.
Pobalek omenaldia itzuli du orain, filiazio hori nabarmentzen duen jarduera batekin: Pobal-Labe Garaiak lotura. Jarraitutasunik gabeko historia: burdinaren iragana, oraina eta etorkizuna Bizkaian.
Maiatza Urria
TOPAKETAK SUTEGIAN. PIEZA BAT, ISTORIO BAT
Erakustaldi bereziak, hainbat gairi modu monografikoan helduko dieten adituekin batera.
Maiatzean, Museoen Nazioarteko Egunaren ospakizunaren barruan, Toni Gómez artisauak bisita egingo digu. Gure sutegian metalezko lapiko bat egingo du, gisatuak eta koilara-platerak prestatzen ziren ontzi ezaguna, batez ere trenbideko lapiko ezaguna. Eskualdean oso tradizio maitatua. Erakusketarekin batera, egosi zaporetsu hori dastatuko da.
Urrian, Ondarearen Europako Jardunaldien barruan, Ricardo Mediavilla maisu errementaria izango dugu, Euskal Herrian jardunean dagoen azken tenazeroa, forjaketa munduan 14 urterekin hasi zena, bere aitaren eskutik, Patricio Echeverría enpresan. Bere trebetasunaz gozatuko dugu, eta prozesu guztiz eskuzkoan zuzenean lan egiten ikusiko dugu. Kurrika bat egingo du, errementariaren funtsezko erreminta, oso tresna berezia eta bera hori egiten espezialista da.
Iraila
OZEANOAREN BESTE ALDETIK. ARTOAREN IRAULTZA
HITZALDIA ETA DASTAKETA
«Iraila, errotaren hilabetea» programak «Artoaren iraultza» ri eskainiko dio jardunaldi bat 2026an. XVII. mendeko euskal gizartean labore berri honen eskutik aldaketa garrantzitsuenetako bat eman zen.
Artoaren orokortzeak tokiko nekazaritza eta dieta irauli zituen, artatxikia gizakientzako eta abereentzako elikagai nagusi gisa ordezkatzean. Kantauri itsasoko klima hezera egokitu zenez, gari-ekoizpen mugatua gainditu ahal izan zen eta uzta kaskarren ondoriozko goseteak murriztu ziren. Hala, elikaduraren oinarri bihurtu zen eta baserrietako nekazaritza-egiturak eraldatu ziren. Laboreak basoaren kontura hedatu ziren eta irin-erroten eraikuntza ugaritu egin zen.
El Pobaleko burdinolan aldaketa historiko hau gogoratuko dugu dibulgaziozko hitzaldi batekin eta ozeanoaren beste aldetik iritsi ziren jakien dastaketa batekin.
Azaroa
ARMEN FABRIKAZIOA ERDI AROAN
HITZALDIA
Ekaitz Etxeberria historialari eta EHUko irakaslearen eskutik. Hitzaldi honek, gainera, El Pobal-en eta Muñatones gazteluaren arteko loturak indartzeko aukera emango digu, eta, aldi berean, Erdi Aroko noble-leinuen eta burdinaren ustiapenaren arteko harremana irudikatuko du.
Azaroa
SOMORROSTRO IBARREKO BURDINA ETA ITSAS TRADIZIOA
HITZALDIA
Bien arteko harreman estua gune honetako nabigatzaile ospetsuei buruzko hitzaldi batean jorratuko da. Itsas antropologian eta historian aditua den Xabier Armendarizek emango duen hitzaldia Pobeñako hirigunean izango da. Bertatik atera ziren itsasgizon intsigne horietako batzuk.
Martxoa
AIZKOLARIEN ERAKUSTALDIA EL POBALEN
Jarduera honekin, Uraren eta Basoen Nazioarteko Eguna ospatuko dugu. Gainera, familiartean zuhaitz batzuk landatuko ditugu museoaren lursailean, eta ibilbide gidatu bat egingo dugu, burdinola-industriaren eta basoaren arteko mendekotasun estua eta egungo ingurumen-jardunbide egokiak nabarmentzeko.
Ekaina
TXONDORRA BAT ZUZENEAN
Muskizko zaindariaren jaien testuinguruan, San Joan inguruan, txondorra bat egingo da egur-ikatza lortzeko prozesua zuzenean erakusteko, burdina-minerala metal bihurtzeko olagizonek erabiltzen zuten erregaia. Udako hilabeteetan inguruko biztanleek maiz betetzen zuten zeregin hori.
UMEENTZAKO ETA FAMILIENTZAKO JARDUERAK (4-12 URTE)
ESKOLA PROGRAMA
Museoak eskaintzen duen edukien aniztasunak bisitaldia hainbat ikuspegitatik lantzeko aukera ematen du. Historia, zientzia, teknologia, industria, lanbideak, paisaia, ingurumena eta gastronomia uztartzen dira El Pobaleko burdinola eta errota multzoan; horri esker, ikastetxeentzat balio didaktiko handiko baliabide bihurtzen da.
Burdinolaz gain, multzo monumental honek baditu beste hainbat elementu ere: azpiegitura hidrauliko berezi bat (presa, ubideak eta ur-biltegiak), irin-errota, jauregi-etxea, XVII. mendeko zubia, bi ogi-labe eta zuhaitz-aniztasun interesgarria duen ingurune naturala.
Bisita gidatua
Bisitak Bizkaiko historian burdinaren industriak eta errotaritzak izan duten garrantzia erakutsi nahi die ikasleei. Gaur egun kontserbatzen den ondarea baloratzen ere irakasten zaie, El Pobal burdinola nabarmenduz berezitasun horren adibide gisa.
Ibilbidea kanpoaldean hasten da, burdinola- eta errota-multzo honen eta bere instalazioen historiari buruzko sarrera orokor batekin, horien artean azpiegitura hidraulikoa nabarmentzen delarik. Burdinolaren barruan, askotariko baliabide didaktikoek, hala nola maketek, ikus-entzunezkoek, panel ilustratuek eta erreminta-panelek, edukiak ulertzen laguntzen diote bisitariari, eta olagizonen lanaren benetako agertokietan sartzen dituzte: ikaztegietan, olagizonen tailerrean eta sutegian.
Azalpenekin batera, funtzionamenduan dauden makinak (gurpil hidrauliko batek mugitutako hauspoak) eta forjaketa-lanaren erakusketa erraz bat daude. Ibilbidea osatzeko, gari eta arto errota bisitatuko dute eta bertako instalazioak martxan jarriko dituzte.
Bisita gida didaktikoekin (Lehen Hezkuntza, DBH eta Batxilergoa)
Lehen Hezkuntzako gida didaktikoek, Burdintxo maskotaren bidez, burdinola eta errota bisitatzeko funtsezko edukiak hurbiltzen dizkiete ikasle gazteenei, hitz-jokoen, asmakizunen eta denbora-pasen bidez.
Bestalde, DBHrako eta Batxilergorako koaderno didaktikoek burdinolen funtzio ekonomikoa eta ingurune fisiko eta naturalarekin duten harremana aztertzen dute. Fitxen bidez, burdinolaren eta errotaren azpiegitura hidraulikoa, ikazkintza, errota-industria, lehengaiak eta burdina egiteko prozesua azaltzen dira, besteak beste.
Gastronomia tailerrak
1.- Talo-tailerra
Tailer honi esker, ikasleek errotaren funtzionamendua ezagutu ahal izango dute, ehoketan beharrezkoak diren zerealak ezagutu eta euskal produktu tipiko hau egiten ikasiko dute.
2.- Ogi-tailerra
Tailer honen helburua haurrek egunero kontsumitzen duten ogia bere elaborazio prozesu osoarekin erlazionatzea da, El Pobal bezalako errota hidrauliko batean irina lortzetik azken laberatzeraino.
Bisita errotan hasten da, non taldeak martxan jartzeaz gozatzen duen eta irina lortzeko prozesua ezagutzen duen. Ondoren, ogi-orea lantzen da, aurretik eginda dagoena, ogi txiki baten itxura eman arte. Suak egur-labearen goialdea erabat zuria jartzea lortzen duenean, prest egongo da ogiak sartzeko.
3.- Pizza-tailerra
Beste kultura batzuetako gastronomiak eta bertako produktuen aukeraketa aberatsa uztartzen dituen tailerra da.
Ingurumen tailerrak
Ura, basoak eta energía
Ibilbide hau presan hasten da eta Burdinolaren bisitarekin amaitzen da. Bertan, urak energia-iturri gisa duen garrantzia eta basoak lehengaiak lortzeko duen funtsezko eginkizuna ikusten dira. Horretarako, bambusal exotikoa zeharkatu eta errotaren lurpeko ubidean sartuko gara, estoldaren bihotzeraino, non ehotzeko harriak mugitzen dituzten gurpilak dauden.
Burdinaren tailerra
Errementariak bere lanbideari buruzko sarrera-azalpenak eman ondoren, taldeak ordu erdi bat du, banan-banan eta gainbegiratuta, praktika erraz bat egiteko. Bertan, indarra (tortsioa, haustura edo limatzea) edo beroa aplikatuko dute ingudearen gainean burdinazko pieza txikiak egiteko. Jarduera egiteko, errementari txikiek beharrezko ekipamendua izango dute, hauspoan (sua bizituz) zein ingudean (mailuari emanez) babestuta egoteko.
Burdinaren tailerra
Errementariak bere lanbideari buruzko sarrera-azalpenak eman ondoren, taldeak ordu erdi bat du, banan-banan eta gainbegiratuta, praktika erraz bat egiteko. Bertan, indarra (tortsioa, haustura edo limatzea) edo beroa aplikatuko dute ingudearen gainean burdinazko pieza txikiak egiteko. Jarduera egiteko, errementari txikiek beharrezko ekipamendua izango dute, hauspoan (sua bizituz) zein ingudean (mailuari emanez) babestuta egoteko.
Barbadungo burdinola eta errotetako ibilbidea
Barbadun ibaiaren ertzetik oinez doan ibilaldia da, ingurune natural honetaz gozatuz. Bitartean, burdinoletako bi multzo bisitatuko ditugu, Bizkaiko interesgarrienak diren El Pobalekin batera. El Pobaleko burdinola bisitatu ondoren, La Olla enklabea ezagutuko dugu, Galdamesen, harrizko zubi bikainarekin, presarekin, ubideekin eta burdinolaren hondakin ikusgarriekin. Ibaian gora eginez, Valdibianeraino iritsiko gara, eta bertan, Pabloren errota, Enkarterrin jardunean dagoen azken errotaria, bisitatzeko eta martxan ikusteko aukera izango dugu.
Beste proposamen batzuk
Teknologiaren bidezko bidaia: Balmasedako La Encartada fabrika-museoarekin batera.
Bisita Sopuertako Enkarterrietako Museoarekin batera.
Gallartako Euskal Herriko Meatzaritzaren Museoarekin bisita bateratua.
JARDUERA BEREZIAK
Ekitaldi hauetarako jarduera bereziak programatuko dira: Monumentu eta Leku Historikoen Eguna (apirila), Museoen Nazioarteko Eguna (maiatza), Burdinolaren urteurrena (ekaina), Ondarearen Europako Jardunaldiak (urria), «Matxin eguna» (azaroa) eta Euskararen Nazioarteko Eguna (abendua).
Euskal Herria Museoa
Euskal Herria Museoa
Rekalde Aretoa
Rekalde Aretoa
Santimamiñe
Santimamiñe
Omako Basoa
Omako Basoa
Arrantzaleen Museoa
Arrantzaleen Museoa
La Encartada Fabrika-Museoa
La Encartada Fabrika-Museoa
Txakolin Museoa
Txakolin Museoa
Muñatones Gaztelua
Muñatones Gaztelua
Ondare Aretoa
Ondare Aretoa
Arkeologia Museoa
Arkeologia Museoa
BIZKAIKO FORU MUSEOAK: ARRANTZALEEN MUSEOA · ARKEOLOGIA MUSEOA · REKALDE ARETOA · ONDARE ARETOA · LA ENCARTADA FABRIKA-MUSEOA · EL POBALEKO BURDINOLA · MUÑATONES GAZTELUA · OMAKO BASOA · SANTIMAMIÑE · EUSKAL HERRIA MUSEOA · TXAKOLIN MUSEOA
Bisitatu, galdetu, harritu, begiratu… Zenbat eta gehiago ezagutu Bizkaiko museoak eta enklabeak, orduan eta gehiago ezagutzen duzu zure kultura eta nortasuna.